Psychologowie starają się mieć teorię do każdego z rozpoznanych ludzkich zachowań. Ujmują w schematy codzienność, jak i sytuacje wyjątkowe, zdarzenia które w przyszłości mogą mieć znaczenie. Jednym z procesów, który wpisuje się w obydwa obszary, jest wychowywanie dzieci.

(nie) bezpieczne relacje

Każda rodzina drogą praktyki, wytwarza swój własny styl funkcjonowania. Chociaż z biegiem lat i trwałości związku między rodzicami i dziećmi ich relacje ulegają zmianom, to jednak utrwalone w pamięci mechanizmy działania wyznaczają tor unikalnemu językowi jakim posługują się członkowie danej rodziny. Język ten zależy od wielu czynników, m.in. poziomu zaufania, umiejętności okazywania emocji, akceptacji poglądów innych niż własne, także indywidualnego dla każdego człowieka, typu charakteru.

Od najwcześniejszych chwil życia dziecka, między nim a opiekunami wytwarza się więź, która w przyszłości określana będzie jako typ teorii przywiązania. W zależności od sposobu, w jaki rodzice ukazują swym dzieciom świat i jakich przy tym używają słów i ekspresji, tak wyglądać może ich przyszłe pojmowanie rzeczywistości oraz reagowania na nią i ludzi, jakich będzie spotykać. Odwołując się do pamięci z dzieciństwa i nabytych nawyków reagowania, osoba może tworzyć relacje oparte o trzy standardowe typy przywiązania: bezpieczny, lękowy lub unikający.

typy bezpieczne i unikające

Emocjonalne poczucie bezpieczeństwa między ludźmi wynika z pewności, że ukazywanie komuś swoich osobistych przekonań lub sposobów reagowania nie wpłynie negatywnie na jakość relacji. Poczucie to jest efektem wykształconej na drodze doświadczenia życia świadomości wartości siebie, swoich uczuć i myśli, które każdy człowiek ma prawo przeżywać w indywidualny dla siebie sposób. Akceptacja tego pozwala na wytwarzanie między ludźmi bezpiecznych typów przywiązania. Ich podstawą jest odebrane w dzieciństwie przekonanie, że mimo popełnianych błędów, jest się kochanym przez rodziców, a okazywane emocje zostaną przez nich uszanowane. Dzięki wytworzonej silnej więzi z rodzicami, ich uwadze na przeżywane trudności jak i powodzenia, pomocy i wzmacnianiu odwagi, dziecko wchodzi z życie z bagażem doświadczeń, które ułatwią mu funkcjonowanie i zawieranie relacji z innymi. Przekonanie, że po chwili rozłąki, np. wychodząc do pracy, wrócą z niej i będą nadal wspólnie tworzyć swój własny świat, pomoże im w przyszłości tworzyć związki oparte na zaufaniu do drugiej osoby i pozytywnym nastawieniu do otoczenia.

Unikające typy przywiązania, w odróżnieniu od bezpiecznych bazują na przekonaniu braku zainteresowania nimi ze strony rodziców, lęku przed ich niezrozumiałymi reakcjami, często nieadekwatnymi do sytuacji. Unikający styl charakteryzuje się brakiem lub słabą umiejętnością okazywania emocji innym, pozorną samowystarczalnością i koncentracją na swoim obszarze zainteresowań. W relacjach międzyludzkich osoby te są lubiane i doceniane, jednak nie umieją do końca odpowiadać na potrzeby innych, obawiają się że nie są wystarczająco interesujące lub kompetentne do wypełniania określonych ról. Chociaż jak wszyscy, mają potrzebę tworzenia osobistych więzi, unikają ich w przekonaniu, że unieszczęśliwią innych, nie będą w stanie dać im tego, co uważają za najlepsze.

Ten styl przywiązania jest konsekwencją braku wystarczającej w dzieciństwie uwagi ze strony rodziców, pozostawianiu ich samym sobie w przekonaniu, że są wystarczająco duże lub samodzielne do zadbania o siebie. Brak osobistej relacji z rodzicami oraz wypełnianie ich poleceń bez informacji o ich celowości przyczynia się do umniejszania przekonania o własnej wyjątkowości i gasi twórczą inicjatywę dziecka.

typy lękowe

Dorastanie w środowisku nieprzewidywalnym ze względu na problemy rodziców lub dalszego otoczenia, jak w poprzednich przykładach, również staje się podstawą na jakiej dziecko będzie budować własne życie. Przebywanie wśród osób które okazują sobie brak szacunku, wrogość czy psycho- fizyczną agresję wpływają na sposób odbierania relacji międzyludzkich i powielanie niektórych zachowań. Lękowy styl przywiązania kształtuje się w relacjach, w których opiekunowie prezentują często opozycyjne wobec siebie sposoby reagowania, np. jedno z rodziców jest impulsywne, wymagające i nie znoszące sprzeciwu, a drugie przeciwnie, nadopiekuńcze, wyręczające dziecko, niepozwalające mu samemu decydować o własnych preferencjach. Styl ten może powstawać także w wyniku braku akceptacji rodziców co do decyzji dziecka, jego cech charakteru (np. dziecko wykonujące czynności w opinii rodziców zbyt wolno, co wywołuje w nich nadmierną złość), wyglądu lub całkowicie niezwiązanych z nim problemów z jakimi sami sobie nie radzą i przenoszą je na dziecko.

Typ lękowy przejawia się nieumiejętnością wyśrodkowania własnych emocji oraz reakcji na zachowania drugiej osoby. Z jednej strony zachodzi obawa przed utratą relacji, a z drugiej, brak wystarczającego wsłuchania się w potrzeby partnera i obdarzanie go nadmiarem uczuć i emocji, mogących zabierać poczucie autonomii i wolności. Nierzadkie są też zachowania poniżające siebie wyłącznie w celu utrzymania relacji za wszelką cenę.

dzieci swoich rodziców

Specyfika zawodów mundurowych polega na ponadprzeciętnej konieczności dbania o dobro wspólne, często nawet kosztem własnego. Wielość obowiązków, dyscyplina, nieustanne bycie w gotowości do wykonywania zadań zabierają wiele czasu i energii. Stresujące warunki pracy oraz zdarzające się każdemu niepowodzenia, mogą wywoływać agresję, którą najłatwiej jest wyładować na ludziach z najbliższego otoczenia. Jeśli w gronie tym są dzieci nierozumiejące jeszcze dobrze mechanizmów “działania” człowieka, a negatywne reakcje na trudności w pracy powtarzają się regularnie, może to wpłynąć na sposób tworzenia się relacji między nim a sfrustrowanym rodzicem.

Zdarza się, że dzieci z grona mundurowych rodziców starają się wyróżniać w otoczeniu swoją ponadprzeciętnością, dążeniem do perfekcjonizmu by nie zawieść pokładanych w nich nadziei i honoru rodziny. Często dzieje się tak w wyniku nadmiernego oczekiwania rodziców do odnoszenia sukcesów gdyż tylko rzeczy wielkie mają sens i znaczenie w świecie gdzie zdaje się, że rządzi przemoc. Nie ma prowadzonych badań na ten temat, jednak wydaje się, że powyższy styl reagowania jest najbardziej typowy dla dzieci “wojowników”, starających się dowieść podobnej do mundurowych rodziców odwagi, siły i inteligencji.

Częsty brak obecności w domu i wspomniany stres nie pomagają w spokojnym komunikowaniu się z bliskimi i byciu na bieżąco z ważnymi wydarzeniami z życia każdego z nich. Nie wpływa to też dobrze na relacje z dziećmi, które intuicyjnie wyczuwają nawet niewypowiadane przez rodziców, lęki. Przyczyny swojego nastroju można wytłumaczyć partnerowi, jednak jak sprawić by zrozumiało je dziecko i nie odbierało ich jako braku akceptacji lub odrzucenia?

Mając w pamięci powyższe opisy typów przywiązania warto zwracać uwagę na sposoby reagowania dziecka na rodzica, dążenia do kontaktu z nim lub unikania go. Nawet praca wymagająca skoszarowanego stylu życia nie jest w stanie zniszczyć relacji z dzieckiem, jeśli jest ona oparta na silnym i osobistym kontakcie i wsłuchaniu się w jego potrzeby. Jeśli uda się takim rodzicom wytworzyć bezpieczny typ przywiązania, dzieci będą wiedzieć że po okresie koniecznej nieobecności rodzica, on wróci i będzie powtórnie dla niego dostępny. Dziecko wyposażone zostanie w bezcenny kapitał na przyszłość, w postaci pewności że jest ważne i warto starać się o jego uwagę. Dzięki tej pewności, sam będzie mieć umiejętności, by w przyszłości stworzyć szczęśliwą dla siebie relację.

 

fot. Unsplash